Station: [5] Het vleugelaltaar

Kijk nu eens naar voren, naar het vleugelaltaar. Het is het pronkstuk van de rotskerk.

Het altaar is rond het jaar 1400 ontstaan. Daarmee is het zelfs ouder dan de kerk zelf. De kunstenaar staat in vakkringen bekend als de Meester van het Obersteiner-altaar. Zijn atelier bevond zich vermoedelijk in Mainz. Zijn werk geldt als een belangrijk voorbeeld van de expressieve schilderkunst aan de Bovenrijn rond 1400.

Dit meesterwerk was bijna verloren gegaan. Lange tijd hing het vergeten en in erbarmelijke staat hoog op de galerij. Pas aan het begin van de twintigste eeuw werd het belang ervan ingezien. Het altaar werd vakkundig gerestaureerd. In 1927 werd het voor het eerst aan de kunstwereld getoond tijdens een grote tentoonstelling in Darmstadt. Sindsdien heeft het zijn ereplaats hier vooraan teruggekregen.

In het middelste paneel ziet u de kruisiging van Christus. Toch is dit geen stil devotiebeeld. Voor u ontvouwt zich een drukke wirwar van tientallen figuren, scènes en details. Het lijkt bijna op een middeleeuwse zoek-en-vind-afbeelding.

Boven Christus zweven engelen. Zij vangen het bloed uit zijn wonden op in kelken. Links van het kruis ondersteunt een groep vrouwen de bewusteloze moeder van Jezus. Daarnaast droogt de geliefde leerling Johannes met een hoek van zijn mantel de tranen af. Rechtsonder gooien twee mannen de dobbelstenen om de kleren van Christus.

Aan de voet van het kruis knielt een bijzonder klein figuurtje. Hij draagt een wit gewaad. Het is de onbekende opdrachtgever van het schilderij. Hij toont zich opvallend klein en nederig. Wie het werk destijds heeft betaald, is tot op de dag van vandaag onbekend.

Twee details verdienen bijzondere aandacht. Het eerste zijn de spreukbanden. In de middeleeuwen kende men dus al zoiets als tekstballonnen, alleen dan elegant gebogen. Op één daarvan bekent de Romeinse centurion: Voorwaar, deze mens is Gods Zoon geweest. Een ander, verder naar links, is van een spotter uit de menigte: „Als je Christus bent, stap dan van het kruis af.“ Twee stemmen. Twee houdingen. Midden in hetzelfde schilderij.

Het tweede detail zijn de twee misdadigers links en rechts van Jezus. De ene bespotte hem. De andere toonde berouw. Boven de goede misdadiger zweeft een engel. Hij neemt zijn ziel in ontvangst, afgebeeld als een klein naakt mensje. De ziel van de andere wordt door een duiveltje in zijn klauwen vastgehouden. De schilder heeft heel bewust voor deze voorstelling gekozen.

Ook de zijvleugels vertellen een verhaal. Ze tonen vier scènes uit het lijdensverhaal: Jezus voor de hogepriester Kajafas, Jezus voor Herodes, de bespotting voor Pilatus en de kruisiging.

Als u straks dichterbij kunt komen, neem dan even de tijd voor dit schilderij. Er is nauwelijks een figuur te zien die niet zijn eigen kleine verhaal vertelt.